مناظره خسرو و فرهاد
نخستین بار گفـــــــــتش کز کجایی؟
بگفت :از دار ملک اشنایی
بگفت:آنجا به صنعت در چه کوشند ؟
بگفت:انده خرند و جان فروشند
بگفتا:جان فروشی در ادب نیست
بگفت :از عشقبازان این عجب نیست
بگفت:از دل شدی عاشق بدین سان؟
بگفت :از دل تو گویی ، من از جان
بگفتا:عشق شیرین برتو چون است ؟
بگفت: از جان شیرینم فزون است
بگفتا: هر شبش بینی چو مهتاب ؟
بگفت: اری، چو خواب اید، کجا خواب؟
بگفتا: دل ز مهرش کی کنی پاک ؟
بگفت: انگه که باشم خفته در خاک
بگفتا: گر خرامــــی در سرایش؟
بگفت: اندازم این سر زیر پایش
بگفتا: گر کند چـشم تو را ریـش؟
بگفت:این چشم دیگر دارمش پیش
بگفتا :گر کسیش آرد فرا چــنگ؟
بگفت:آهن خورد، ور خود بود سنگ
بگفتا: گر نـــــــــیابی سوی او راه ؟
بگفت :از دور شاید دید در ماه
بگفتا: دوری از مه نیست در خور
بگفت: اشفته از مه دور بهتر
بگفتا:گر بخواهد هر چه داری ؟
بگفت: این از خدا خواهم به زاری
بگفتا: گر به سر یابیش خشنود؟
بگفت :از گردن این وام افکنم زود
بگفتا: دوستیش را طبع بـــگذار
بگفت :از دوستان ناید چنین کار
بگفت:اسوده شو،کاین کارخام است
بگفت: اسودگس بر من حرام است
بگفت: رو صبوری کن درین درد
بگفت: از جان صبوری چون توان کرد؟
بگفت: ازصبر کردن کس خجل نیست
بگفت: این دل تواند کرد ،دل نیست
بگفت :از عشق کارت سخت زار است
بگفت :از عاشقی خوشتر چه کار است؟
بگفتا: در غمش میترسی از کس؟
بگفت :از محنت هجران او بس
بگفتا: هیچ همخوابیت باید؟
بگفت: ار من نباشم نیز شاید
بگفتا: چونی از عشق جمالش؟
بگفت: انکس نداند جز خیالش
بگفت: از دل جدا کن عشق شیرین
بگفتا: چون زیم بی جان شیرین؟
بگفت: او ان من شد ،زو نکن یاد
بگفت :این کی کند بیچاره فرهاد؟
بگفت: ار من کنم در وی نگاهی؟
بگفت: افاق را سوزم به اهی
چو عاجز گشت خسرو در جوابش
نیامد: بیش پرسیدن صوابش
به یاران گفت کز خاکی و ابی
ندیدم کس بدین حاظر جوابی
به زر دیدم که با او برنیایم
چو زرش نیز بر سنگ ازمایم
گشاد انگه زبان چون تیغ پولاد
فگند الماس را بر سنگ بنیاد
که ما را هست کوهی بر گذرگاه
که مشکل میتوان کردن بدو راه
میان کوه راهی کند باید
چنانک امد شد ما را بشاید
بدین تدبیر کس را دسترس نیست
که کارت ست و کار هیچ کس نیست
به حق حرمت شیرین دلبند
کزین بهتر ندانم خورد سوگند
که با من سر بدین حاجت در ارای
چو حاجتمندم، این حاجت بر آری
جوابش داد مرد آهنین چنگ
که بردارم ز راه خسرو این سنگ
به شرط انکه خدمت کرده باشم
چنین شرطی به جای اورده باشم
دل خسرو رضای من بجوید
به ترک شکر شیرین بگوید
چنان در خشم شد خسرو ز فرهاد
که حلقش خواست ازردن به پولاد
دگر ره گفت: از این شرطم چه باک است؟
که سنگ است آنچه فرمودم، نه خاک است
اگر خاک است، چون شاید بریدن؟
وگر برد، کجا شاید کشیدن؟
به گرمی گفت: کاری شرط کردم
وگر زین شرط برگردم، نه مردم
میان دربند و زور دست بگشای
برون شو، دستبرد خویش بنمای
چو بشنید این سخن فرهاد بیدل
نشان کوه جست از شاه عادل
به کوهی کرد خسرو رهنمودش
که خواند هر کس اکنون بیستونش
به حکم انکه سنگی بود خارا
به سختی روی ان سنگ اشکارا
ز دعویگاه خسرو با دلی خوش
روان شد کوهکن چون کوه اتش
بران کوه کمرکش رفت چون باد
کمر دربست و زخم تیشه بگشاد
نخست ازرم ان کرسی نگه داشت
برو تمثال های نغز بنگاشت
به تیشه صورت شیرین بران سنگ
چنان بر زد که مانی نقش ارژنگ
پس انگه از سنان تیشه ی تیز
گزارش کرد شکل شاه و شبدیز
بران صورت شنیدی کز جوانی
جوانمردی چه کرد از مهربانی
وزان دنبه که امد پیه پرورد
چه کرد ان پیر زن با ان جوانمرد
اگر چه دنبه بر گرگان تله بست
به دنبه شیر مردی زان تله رست
مکن کاین میش دندان پیر دارد
چو پیه از دنبه زان سان دید بازی
تو بر دنبهچرا پیه می گدازی؟
به خوردن دنبه ای دلگیر دارد
چو برج طالعت نامد ذنب دار
ز پس رفتن چرا باید ذنب وار؟
در سخن مخفی شدم مانند بو در برگ گل هر که خواهد دیدنم گو در سخن بیند مرا